'आफ्नै भूतको कथा' वेबसाइटमा

वरिष्ठ साहित्यकार तथा छन्दकवि Ramesh Khakurel रमेश खकुरेलकृत २०६३ मा प्रकाशित यो 'आफ्नै भूतको कथा' वहाँका फेसबुकका थुप्रै पाठकहरु पढ्न इच्छुक भए ता पनि कृतिको अनुपलब्धताको कारण ति पाठकहरुको पठन भोक मेट्न मैले टाईप गरेर अनलाईनमा उपलब्ध गराउने जमर्को गर्ने क्रममा यो कृति हात पारेर यहाँ प्रकाशित गरेको छु । अपितु, टाइप गर्न नजान्ने र जाने पनि थोरैमात्र जान्ने भएकोले टाइप गरिरहने झन्झट र समय खर्च नगरी कृतिका फोटो पीडीएफमा हालेको छु । फोटो खिच्ने क्रममा केहि हरफहरु नमिलेका हुनसक्छन् , तिनलाई मिलाएर पढ्नुहोला । तपाईंले पढ्नकोलागि राख्नु भएको तीब्र चाहनाको तुलनामा यो 'अमिलाई' केहि होइन भन्ने ठान्नु होला ।

यस कामकोलागी फेसबुकमा कृतिकारको स्विकृती र सहमत रहेको छ र मैले साहित्यकार माणिकरत्न शाक्यसँग यो कृति मागेर यो वेबसाइटमा राख्ने निधो गरेको हुँ । यो कृति नै किन त भन्ने प्रश्नको उत्तरको प्रसङ्ग- नैराश्य र असफल जीवनको कारण आत्महत्या गर्ने सोच बनाएका कुनै एक ब्यक्तिले यो कृति पढेपछि मर्ने बिचार छोडेर बाॅच्ने हिम्मत र हौसला पाएको प्रेरक प्रसङ्ग हो। र खकुरेलका पाठकहरुले यो कृति पढ्न माग गरिरहेका हुन्।

बजारमा अनुपलब्ध कृतिलाई फेसबुकका पाठकको माग बमोजिम यसरी उपलब्ध त गराएँ तर पाठकका तिर्सना मेट्न म कति सफल भएँ भन्न सक्दिन। तर, मैले केही त गरेँ भन्नेमा चाहिँ सन्तुष्ट छु । HAPPY READING !!!

आफ्नै भूतको कथा  

सानो छँदा

ब्रम्हाचार्याश्रम

मधेश र शान्ति विद्यागृह

घर बिक्री र काशी
ढाँटेर स्कूल
जागिरमा प्रवेश

ट्रक चालन

धनगढी यात्रा

काठमाडौँ फिर्ता

फेरि थोत्रो ट्रक

पत्रकारिताको अनुभव
फेरि ट्रक र घर

कार्य निवृत्ति

ब्रम्हाचर्याश्रमको बूढो

खडानन्द गुरु र बाँदर

दुई पैसाको एक पैसा ब्याज

गण्डकीको बाढी

यस् पी साहेबको रवाफ

ठोट्ने चिउरा
फुटेको फुल
नक्सलका बी. पी

सस्तो टायर

कुखुराको फुल

नेताजीको सिफारिस
कुष्ठरोगीको झगडिया
रामलाल दाइ

उहिलेका बाँसबारी र अहिलेका बन्चरे डाँडाबासीहरु

 

बासु श्रेष्ठ

उडब्रिज, भर्जिनिया

मेरो जन्मघर महाराजगन्ज, बाँसबारीमा भएको हो | मेरो घरको उत्तरपश्चिममा विसं २०२२ मा छालाजुत्ता कारखाना निर्माण भयो | चीनको सहयोगमा निर्मित उक्त कारखानाले झन्डै ५०० जनालाई रोजगारी दियो | बिहान नौबजे काम शुरु हुने समय नौ बजे, दिउँसो खाजा खाने समय एक बजे र काम समाप्तीको समय पाँच बजे टांगटांग टांगटांग घन्टी बज्थ्यो भने प्रत्येक घण्टा समय जनाउने घन्टी बज्ने गर्थ्यो र टोलबासीकालागी त्यहि घन्टी समयको सूचक हुन्थ्यो | बिहान कारखानाका कर्मचारीहरु मेरो बारीको छेउबाट लाम लागेर काममा जान्थे भने बेलुका त्यसै गरि लाम लागेर फर्कन्थे | घन्टीको आवाज नसुनेकाले या सुन्न नपाएकाले यो लाम देखेर समय खुट्याउँथे | सवारी साधनको सुविधा नहुनेहरु यो बाटो प्रयोग गर्थे भने अर्को दिशाका मजदुरहरु लिनपुर्याउन ट्रकहरु उत्तरमा बुढानिलकण्ठ तथा दक्षिणमा जावलाखेल (शायद) सम्म पुग्थे | बिहान बेलुका यी ट्रकहरु आउनेजाने गर्ने समय शुन्यप्राय: सडक भरिभराउ हुन्थ्यो | अनि खहरे सुके झैं सामसुम्म हुन्थ्यो |

उता बाह्रबजे टुंडिखेलमा मध्यान्हको सूचक तोप पड्किन्थ्यो| त्यो तोपको आवाज बाँसबारीसम्म सुनिन्थ्यो | हामीभन्दा पनि हाम्रा अग्रजहरु सोहि सूचक अनुसार चल्थे | यो लेख्दा अहिले आफैंलाई अचम्म लाग्छ |

सो कारखाना संचालनमा सहयोगार्थ आएका चिनिया कर्मचारीहरुकोलागी कारखानाको ठिक दक्षिणपट्टि झन्डै २५ वटा सानासाना आवासगृह बनाइएका थिए | ति चिनियाहरू जे पनि खाने भएकाले मेरा केहि साथीहरु काग, चिल आदिको शिकार गरेर तिनलाई दिन्थे | सट्टामा माओका हत्केलाजत्रो देखि लिएर सानासाना ब्याज तथा पाउरोटी आदि दिने गर्थे | हामी त्यो खाएर, लगाएर हिँड्ने गर्थ्यौँ | पछि यो वितरण अनि पहिरनमा सरकारले रोक लगाएछ | यतिबेला म जनकपुर गईसकेको थिएँ |

हाल उक्त बाँसबारी छाला तथा जुत्ता कारखाना निजीकरणको नामबाट खोष्टाको मोलमा बिक्री भएर विसं २०५२ बाट शहिद गंगालाल हृदय केन्द्र अस्पतालले विस्थापन गरेपछि ईतिहास भैसकेको छ |

तर, छालाजुत्ता कारखानाले बाँसबारीबासीलाई दिएको परोक्ष दुखको भने सरकारले कुनै वास्ता गरेन | किनभने उक्त कारखानाबाट फालिएका आलो छाला, बेलुका प्रशोधनबाट निस्किएको दुर्गन्धमिश्रित धुँवा तथा प्रशोधन गरि फालिएको रगत मिसिएको रातो पानी नजिकको खहरेमा फालिनाले टोलबासी दिक्क मान्थे | यो खहरेको दुषित पानी मण्डीखाटार हुँदै शायद धोबीखोलामा मिसिन्थ्यो | त्यस खहरे छेउछाउका बालीनाली नष्ट हुन्थे |

विशेष गरि बेलुकाको खाना खान बस्ने बेलामा यो दुर्गन्ध टोलका घरघरमा प्रवेश गर्थ्यो | त्यतिमात्र नभई कारखानाको पछाडि पूर्वपट्टी पर्खालबाहिर प्रशोधनपछि फालिएका आलो छाला तथा अन्य अङ्गहरू जस्तै भुँडी, हाडहरु स्थानीय कुकुर तथा चिल, कागहरू लगायत अन्य चराहरुले बोकेर घरका छाना, पाली, आँगनमा ल्याउने, खसाल्ने गर्नाले थप फोहोर र दुर्गन्धको त्रासमा बस्नुपर्ने हुन्थ्यो |

र त त्यतिबेला कसैले बाँसबारीको नाम लिँदा त्यो छाला गन्हाउने टोल? भनेर हियाउने आशयले भन्थे |

कारखानाकोलागी उतिबेलाको शहर असन, इन्द्रचोक, ठमेल, क्षेत्रपाटी लगायतका भित्री शहरबाट राँगाको मासु ब्यापारीहरुबाट किनिएको कच्चा पदार्थको रुपमा छाला लगायतका अन्य भागहरु ट्रकमा ओसारिन्थ्यो | त्यसबाट चुहिएको रगत सडकमा पनि देख्न पाइन्थ्यो | तर पछि यसलाई छोपेर, प्लाष्टिकमा राखेर ल्याउने व्यवस्था चाहिं गरियो |

कारखानाबाट टोलबासीले पाएको यो दुखको बारेमा कतै गुनासो, उजुरवाजुर गरेको मैले कहिल्यै अनुभव गरिनँ | गरेको भए पनि मैले थाहा नपाएको हुनसक्छ | तर अवस्थामा सुधार नआएकोले त्यस पंचायतकालमा उजुर नसुनिएको वा उजुर गर्ने आँट कसैले नगरेको हुनसक्छ |

तर परिस्थिति ठ्याक्कै उस्तै नभए पनि अहिले सिसडोल र बन्चरे डाँडाका बासिन्दाहरुले फोहोर ब्यबस्थापनप्रति गरेको प्रतिरोधले मलाई त्यो बाल्यकालमा पुर्यायो | ति बासिन्दाहरुको जागरुकतालाई मैले कताकता आफ्नो बाल्यकालको सोहि समस्यासँग जोडेर हेर्दा प्रशंसा गर्न बाध्य भएँ | भलै त्यहाँ डम्पिङ्ग साइटको नाममा वैज्ञानिक तरिकाले फोहोर व्यवस्थापन गर्न खोजिएको भएपनि समयमा योजना पुरा नगरेर स्थानीयबासीलाई सरकारले परोक्ष दुख दिएको छ |

अहिलेको यो डम्पिङ्ग साइट र छाला कारखानाको त्यो डम्पिङ्ग साइटमा भने केहि फरक छैन | फरक के भने त्यतिबेला बाँसबारीबासीले सहे | अहिले बन्चरे डाँडाबासीहरु बिरोधमा बन्चरो लिएर उर्लिएका छन् | यसलाई त्यहाँका जनतामा आफ्नो स्वास्थ्य लगायत हक अधिकारकोलागी प्रतिकार गर्न जागरुक भएको मैले ठानेको छु | तथापी, फोहोरमा राजनीति गर्ने किराहरुको प्रवेश भएको समेत पनि हुनसक्छ | यस कुरामा चाहिँ ति बासिन्दाहरु सजग रहनुपर्छ | साथै स्थानीय सरकार, केन्द्रीय सरकार तथा सबै सरोकारवालाहरुपनि यसप्रति चनाखो रहनु पर्छ भन्ने मलाई लाग्छ |

फोहोर व्यवस्थापनकै वाचा गरेर मेयर पदमा विजेता बालेन साहलाई यो चुनौतिको रुपमा पहाड भएर खडा भएको छ | अहिले शायद यो समस्या सोचेजस्तो सहज रहेनछ भन्ने अनुभूति हुँदैहोला | तर, समाधान गर्न असम्भव भने पक्कै होइन | मात्र सम्बन्धित निकाय, जनताको एकापसमा संयोजनको, बुद्धिमत्ताको र प्रतिबद्धताको अति आवश्यक छ |

फोहोरको यो फोहोरी राजनीति यथाशक्य चाँडो सुल्झियोस भन्ने सम्बन्धित सम्पूर्णमा शुभकामना |

अनि म छुच्चोमा गनिन्छु

बासु श्रेष्ठ

उडब्रिज, भर्जिनिया

कुरा २०२६ २०२७ को हुनुपर्छ । शायद म त्यतिखेर कक्षा चार या पाँचमा थिएँ होला । जनकपुरको बाह्रबिघाको पश्चिम साँधमा रहेको जानकी हाई स्कूलको विद्यार्थी थिएँ । डेराबाट स्कूल जान झण्डै आधाघण्टा पैँतालिस मिनेट लाग्ने दुई बाटाहरु थिए । एउटा सोझो र भित्रिबाटो जुन केहि पोखरीको डिलैडिल र बस्ती भएर बाह्रबिघाको बाहिर तर ठिक पूर्वतर्फ र जनकपुर अँचल अस्पतालको उत्तरपट्टि पुर्याउँथ्यो । अनि बाह्रबिघाको बिचैबिच भएर स्कूल प्राँगणमा प्रवेश गरिन्थ्यो । अर्काे बाटो थियो, बजारको बाटो । अर्थात स्टेशन रोड भएर जनक चोक हुँदै जानकी मन्दिरको प्राँगण हुँदै जनकपुर अँचल अस्पतालको दक्षिणबाट बाह्रबिघा प्रवेश गर्ने अनि पश्चिमउत्तर हुँदै स्कूलको प्राँगणमा प्रवेश गर्ने । यि दुई बाटो घरस्कूल आउजाउ गर्ने दिन अनुसार फरकफरक हुन्थे । आईतबार देखि शुक्रबार विहानसम्म पहिलो बाटो हुने गथ्र्याे भने शुक्रबार आधा बिदा पछि रल्लिँदै घर जाने हुँदा बजारको बाटो जानकी मन्दिरको प्राँगण हुँदै ढिलै गरि घर गईन्थ्यो ।

जानकी मन्दिरको अगाडि ठुलो चोक छ जसलाई अहिले ढलान गरिएको छ । त्यस चोकसँगै पूर्वतर्फ उद्यान थियो र छ । अनि चोकको उत्तरतर्फ प्रहरी चौकी तथा मिठाईका पसल थिए भने चोकको दक्षिणतर्फ पनि मिठाई तथा किराना पसल लहरै थिए । त्यसताका मन्दिरको चारैतर्फ ईँट ओछ्याइएको हुन्थ्यो । र यो चोकमा विभिन्न प्रकारका झिना मसिना सामान तथा पुजा सामाग्रीका पसल लगायत मानिसहरु भेला हुनेदेखि जादुखेला देखाउने र हेर्नेका भिड लागीरहन्थ्यो ।

एक शुक्रबारको दिन सँधैजस्तो आधा दिनपछि स्कूल छुटेपछि साथीहरुसँग रल्लिँदै जानकी चोकको बाटो समातेर घरतिर लागियो । तर, जानकी मन्दिरको चोकमा डमरु बजाएर दर्शक तानेर जादुखेला देखाउने र गोलबन्दि गरेर बसेको भीडले हामीलाई आकर्षित गर्याे । यस्तो पहिलापहिला पनि देखिएको भएपनि यस पटक खोई कुन आकर्षणले हो हामी भिडभित्र पस्यौँँ। पस्ने ठाउँ साँघुरो भएकोले कोहि कताबाट पसे भने म कतैबाट पसेँ । शायद खेलको बिच भागमा हामी पुगेछौँ । फुच्चे भएकोले खस्याकखुसुक गरेर पहिलो लहरमा पुग्दा एउटा कालो कपडाले सम्पूर्ण शरीर छोपेर कसैलाई लमतन्न सुताइएको रहेछ । यता एउटा डमरुवालाचाहिँ ड्रम्ड्रम् गर्दै डमरु बजाउँदै गोलचक्करभित्र हिँड्दै यो बच्चा सुतेको छ तर मरे सरह छ । तपाईँहरुले दिनुभएको पैसाले यो बच्चा उठ्ने छ भन्दै सबैका सामु थैली फैलाउन थाल्यो । 

ड्रम्ड्रम् डमरुको आवाज, सबैले आआफ्ना ईक्षा अनुसारको पैसा खल्तीबाट झिक्दै दिँदै गरेको देखेर मलाई पनि दिउँदिउँ लाग्यो । मैले दिएको पैसाले सुतेको मानिस कसरी उठ्दो रहेछ भन्ने थाहा पाउन म उत्सुक भएँ । तसर्थ घरबाट खाजा खान दिएको एक मोहर मैले पनि त्यस थैलीमा हालिदिएँ । अरु दिन भएको भए म यो पैसाले अलि पर जनक चोकको कुनै पसलबाट खाजा किनेर खाईसकेको हुने थिएँ । तर, आज यो जादुखेलामा हालेँ । किनभने मलाई त्यो सुतेको व्यक्ति उठेको हेर्नु थियो र त मोहर उसका थैलीमा हालेको थिएँ ।

जादुखेलाका नाईकेले नानाभाँति बोलेर अनेक प्रकारका कथा ठट्टा सुनाएर, कहिले यो तानेर या लुकाएर हामीलाई भुलाईरह्यो । निकै लामो समयसम्म पनि त्यो सुतेको व्यक्ति पूर्व घोषणा अनुसार उठेन । म भने कतिखेर र कसरी उठ्ला भनेर एकाग्र भएर त्यहि कालो कपडालाई हेरिरहेको थिएँ । हेर्दाहेर्दा त्यस नाईकेले के उद्घोष गर्याे कुन्नी, सबैजना लाखापाखा लाग्नथाले । हुँदाहुँदा मानिसकोे गोलबन्द भिड खुकुलो भएर म र त्यो जादु नाईकेमात्र रह्यौँ । सबै गएर पनि म नगएको अनि कालो कपडालाई हेरिरहेको देखेर मलाई के भयो, किन नगएको भनि सोध्यो । मैले आफ्नो असन्तोष पोख्दै त्यो मान्छे उठेन, मेरो पैसा फिर्ता दे भनेर बाझ्न थालेँ । उसले यो खेला हो र अरु कुन्नी केके भन्यो मैले बुझिनँ या बुझ्ने कोशिस नै गरिनँ । किनभने मेरोलागी उसले झुटो बोलेको थियो । झुटो बोलेर मेरो खाजाको पैसा लिएको थियो । तसर्थ मेरालागी या त त्यो मान्छे उठ्नु पर्याे या मेरो पैसा फिर्ता दिनु पर्याे । म यो कुरामा अडिग भई नै रहेँ र मैले आफ्नो पैसा फिर्ता मागी नै रहँे । पैसा फिर्ता गर्न उ जति चाम्रो हुन्थ्यो म उति दुरुह बन्दै तैँले किन ढाँटिस्, मेरो पैसा फिर्ता दे भनिरहेँ । 

आखिर खेलावालाले हार खायो । उसले सुतेकोलाई उठाउने भनेको त फगत एउटा खेल र नितान्त झुटो भएकोले के उठाउन सक्थ्यो र? त्यसमाथि बालहठ तर यथार्थ चाहने मलाई चित्त बुझाउने उसको हातमा एउटै उपाय थियो मेरो मोहर फिर्ता दिने र अन्ततोगोत्वा दियो पनि।

त्यसपछि म त्यस्ता जादुखेला हेर्न भीडमा कहिल्यै सामेल भईनँ किनभने ति ठग हुन् भन्ने मेरो मानसपटलमा छापा बनेर रह्यो जबकि त्यो तिनका पेट पाल्ने विधि थियो भन्ने बुझ्न मैले वयस्क नै हुनुपर्याे । तर, अहिलेसम्म त्यसरी अनुचित या भ्रममा राखेर या ढाँटेर कसैले कुनै काम गर्छ भने त्यो मेरोलागी असह्य हुने त्यो बानी ममा अझै छ र प्रतिकारमा बोलेकै हुन्छु अनि म छुच्चोमा गनिन्छु । 

प्रसङ्ग बाँदरे विरोधको:

कुरा २०४६ को आन्दोलनपछिको हो | देश भर्खर खुल्ला राजनीतिमा गएको थियो | यस्तो खुल्ला राजनीतिले जसले जे गरे पनि छुट छ/हुन्छ भन्ने गलत धारणा धारण गर्ने पनि थिए | फलस्वरूप दिनदिनै नारा जुलुस, विरोधका दृश्यहरु देखिन थालेका थिए र जनता यसबाट वाक्क हुनथाली सकेका थिए |

त्यसबखत म नेपाल वायुसेवा निगम, नयाँ सडकमा कार्यरत थिएँ | झ्यालबाट दिनहुँ सडकमा भएका नारा जुलुस स्वभाविकरुपले हेरिन्थ्यो |

यसरी हेर्ने क्रममा मैले एकदिन 'नेपालमा ३० वर्ष अगाडी प्रजातन्त्र आयो र यसको महत्व अहिलेकाले बुझेनन् |' भनेको थिएँ | वरपरका सहकर्मीहरुले मप्रति असहमति जनाएको दृष्टिले हेरेपनि कसैले केहि बोलेनन् | भनौं कसैले प्रतिकार गरेनन् | तर, त्यसबेला जसले पनि मेरो भनाइको प्रतिकार गर्न सक्ने अवस्था थियो |

तर पछि आफैँलाई ...'अबका पुस्ताले तीस वर्षपछि यसको महत्व बुझ्लान् नै | किनभने यिनीहरु सुशिक्षित, सुपठित अनि वैचारिक हुनेछन्' भन्दै आफैँलाई सम्झाएँ |

तर मेरो त्यो स्वचित्तबुझाई कति गलत रहेछ भन्ने आजको अवस्था देख्नुपर्दा अनुभव हुन्छ | सचेत हुँदै जाँदा कुनै एउटा राजनैतिक विचारधार बोक्नु, त्यसकोलागी समर्पित हुनु आदि व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र हकको विषय हो | तर, यो हकको प्रयोग गर्दा कुन हदसम्म विवेक प्रयोग गरिएको छ भन्ने प्रश्न पनि अहम् हुनेगर्छ | त्यसबखतका बालक अहिले युवाकारुपमा देशका भविष्य भएर उभिएका छन् तर तिनका गतिविधि भने गौरवलायक रहेको पाइन्न भन्दा दुख अनुभूति हुन्छ |

हालै आएर नेपालको राजनीतिमा आएको द्वेषात्मक तरङ्गले देशमा नकारात्मक प्रभाव परेको त छ नै, राजनैतिक दलसँग आबद्ध युवाहरुमा समेत विपक्षीप्रतिको द्वेष खपी नसक्नु देखिएको छ | संयम भन्दा आवेग, विवेक भन्दा आक्रोश, मिठो भन्दा तीतो भावनाहरु पोखेर नेताहरुले आफ्नो भडाँस निकालेकोमा त्यसैको पछिपछि लागेर गधा, कुकुर या बाँदरका प्रतिक बनेर उल्टो नेतालाई साथ दिईरहेका छन् | अपितु, यिनले त्यस्ता नेताहरुलाई खबरदारी गरेर संयम अपनाउन सल्लाह सुझाव दिनसक्थे/पर्थ्यो | युवाहरु नेता तथा देशको शक्ति हुन् | यिनले खबरदारीका औंलामात्र उठाएपनि नेताहरु झस्किने छन् | यसमा कुनै शङ्का छैन | तर आफैंमा भएको शक्ति नबुझेर/नदेखेर नेताहरुबाट दुरुपयोग भईरहेका छन् अनि उल्टो आफैँ जनावर बनेर जग हसाई गरेका छन् |

प्रश्न उठ्छ, अब यी युवाहरुबाट किन आश गर्ने, गरेपनि के कस्तो आश गर्ने? र कुन बेला गर्ने?

एकथरी युवा बिहान उठ्ने बित्तिकै कुन देश र कहिले जाने होला भन्दै निर्क्यौल गर्दैमा दिन बित्छ, अर्कोथरि युवा नेताबाट दुरुपयोग भइरहेकाछन् | के यो देशको दुर्भाग्य होइन?

अहिलेका युवाजति शिक्षित कुनै पुस्ता थिएनन् | अहिलेका युवाजति प्रविधिमैत्री

कुनै पुस्ता थिएनन् | तर राजनीतिको फोहोरीपना भने पहिले पनि उस्तै छ, अहिले पनि उस्तै छ | हुनुपर्ने त युवा पुस्ता शिक्षित र दिक्षित हुँदै गएपछि राजनीति संग्लिंदै जानुपर्ने हो | तर, युवाकै कारणले बरु धमिलो हुँदै गयो भन्दा अतिशयोक्ति नहोला

यसमा कसैले 'बुढाहरुले छोडे त हो नि' भनेर तर्क गर्लान् | तर त्यसकोलागी युवाहरुले संरचनात्मक हस्तक्षेपकारी भूमिका खेल्नपर्यो | यो गुट या त्यो गुट नभनि नितान्त दल र देशको स्वार्थमा निर्लिप्त हुनुपर्यो | अनिमात्र युवाका देशप्रतिको समर्पण सफल हुन्छ | नत्र भने देशप्रतिको ओठेभक्ति र नेताप्रतिको अघोर आशक्तिमात्र देखियो भने यी युवाप्रति 'लज्जा शरणम्!!!' बाहेक भन्ने केहि रहँदैन |